تبلیغات
این منتقم... - بررسی اسناد زیارت عاشورا
 
این منتقم...
شیعتی مهما شربتم عذب ماء فاذكرونی أو ســمعـتـم بشــهید او غریـب فانـدبونی
درباره وبلاگ



مدیر وبلاگ : مرتضی جاوید فر
مطالب اخیر
نظرسنجی
به نظر شما کاربر عزیز آیا حج باید تحریم شود یا نه ؟(البته با توجه به بی احترامی که وهابیت و آل سعودی نسبت به شیعیان دارند)



برچسبها
 استحباب خواندن زیارت عاشورا ، از مسائلی است كه تمامی علمای شیعه در طول تاریخ بر آن اتفاق داشته‌ و حتی و بر خواندن روزانه آن اصرار نموده‌اند كه این بهترین شاهد و دلیل بر صحت إسناد آن به معصوم علیه السلام است .

بی شك چنین روایتی كه تمامی علمای شیعه از قدیم الأیام تا كنون به آن عمل كرده و بر خواندن آن اصرار داشته‌اند ، بی نیاز از بررسی سندی است ؛ اما در عین حال سعی می‌كنیم در این مقاله به صورت مختصر سند آن را نیز مورد بررسی و تحقیق قرار دهیم .

مصدر اصلی این زیارت نامه ، دو كتاب معتبر ؛ یعنی كامل الزیارات تألیف جعفر بن محمد بن قولویه قمی و مصباح المتهجد شیخ طوسی رضوان الله تعالی علیهما است و این دو بزرگوار تقریباً با شش سند این زیارت را نقل كرده‌اند .

اسناد شیخ طوسی در المصباح

سند اول :

شیخ طوسی سند اصل زیارت عاشورا را این‌گونه نقل می‌فرماید :

قال صالح بن عقبة وسیف بن عمیرة : قال علقمة بن محمد الحضرمی قلت لأبی جعفر علیه السلام : علمنی دعاء أدعو به ذلك الیوم إذا أنا زرته من قرب ودعاء أدعو به إذا لم أزه من قرب وأومأت من بعد البلاد ومن داری بالسلام إلیه . قال : فقال لی : یا علقمة ! إذا أنت صلیت الركعتین بعد أن تومی إلیه بالسلام فقل بعد الایماء إلیه من بعد التكبیر هذا القول : فإنك إذا قلت ذلك فقد دعوت بما یدعو به زواره من الملائكة... السلام علیك یا أبا عبد الله ! السلام علیك یا ابن رسول الله ! السلام علیك یا ابن أمیر المؤمنین وابن سید الوصیین ! السلام علیك یا ابن فاطمة سیدة نساء العالمین ! السلام علیك یا ثار الله وابن ثاره والوتر الموتور ... .

مصباح المتهجد ، الشیخ الطوسی ، ص 773 – 774 .

علقمه می گوید : به امام باقر علیه السلام عرض كردم : دعایی به من آموزش بده كه اگر در آن روز امام حسین علیه السلام از نزدیك زیارت كردم ، آن را بخوانم و اگر نتوانستم از نزدیك زیارت كنم ، از شهرهای دور و از خانه‌ام به سوی او با سلام اشاره كرده و آن دعا را بخوانم . امام فرمود : هر گاه كه آن دو ركعت را به جا بیاوری و بعد از آن با سلام به سوی آن حضرت اشاره كردی ، در حال اشاره تكبیر بگویی و بخوانی این زیارت را ، همان دعایی را خوانده‌ای كه ملائكه در هنگام زیارت آن حضرت می‌خوانند ... سلام بر تو ای أبا عبد الله ...

ناگفته پیدا است كه این سند با دو طریق نقل شده است كه ما هر دو سند را بررسی خواهیم كرد :

طریق اول : صالح بن عقبه عن علقمة بن محمد عن أبی جعفر علیه السلام

طریق دوم : سیف بن عمیره عن علقمة بن محمد عن أبی جعفر علیه السلام

بررسی طریق اول : از آن‌جایی كه مرحوم شیخ طوسی روایت را از كتاب صالح بن عقبه نقل می‌كند ، باید طریق ایشان تا صالح بن عقبه نیز بررسی شود .

شیخ طوسی طریق خود را تا صالح بن عقبه این گونه بیان می‌كند :

صالح بن أبی الأسود ، له كتاب . وصالح بن عقبة ، له كتاب . أخبرنا بهما ابن أبی جید ، عن ابن الولید ، عن الصفار ، عن محمد بن الحسین ، عن محمد بن إسماعیل بن بزیع ، عنهما .

الفهرست ، الشیخ الطوسی ، ص 147 .

صالح بن عقبه ، كتابی دارد ؛‌ كه آن را برای ما ابن ابی جید از ابن ولید و از صفار از محمد بن الحسین از محمد بن اسماعیل بن بزیع از او نقل كرده است .

پس در حقیقت سند روایت این گونه خواهد شد :

شیخ طوسی : علی بن أحمد بن محمد بن أبی جید ، محمد بن حسن بن ولید ، صفار ، محمد بن الحسین ، محمد بن اسماعیل بن بزیع ، صالح بن عقبة ، علقمة بن محمد الخضرمی ، امام باقر علیه السلام .

طریق شیخ طوسی تا صالح بن عقبه درست است ؛ چنانچه آیت الله خویی در ترجمه صالح بن عقبه می‌فرماید :

وطریق الصدوق إلیه : محمد بن موسى بن المتوكل ... والطریق كطریق الشیخ إلیه صحیح ، وإن كان فی الأول منهما : محمد بن موسى وعلی بن الحسین السعد آبادی ، وفی الثانی ابن أبی جید ، لأنهم ثقات على الأظهر .

معجم رجال الحدیث ، السید الخوئی ، ج 10 ، ص 86 .

هر چند كه همین تصریح مرحوم آقای خویی برای اثبات صحت إسناد شیخ تا صالح بن عقبه كفایت می‌كند ؛ اما برای استحكام اعتبار طریق ، روات سند را نیز بررسی می‌كنیم .

بررسی سند :

1. ابن أبی جید : وی از اساتید شیخ طوسی وِ مرحوم نجاشی بوده و مشایخ مرحوم نجاشی همگی به اتفاق علما موثق هستند و نیازی به بررسی ندارند ؛ چنانچه مرحوم آیت الله العظمی خویی رضوان الله تعالی علیه می‌فرماید :

طریق الشیخ إلیه [ صفار] صحیح فی غیر كتاب بصائر الدرجات ، بل فیه أیضا على الأظهر ، فإن فی طریقه ابن أبی جید ، فإنه ثقة ، لأنه من مشایخ النجاشی .

سند شیخ تا صفار در غیر كتاب بصائر صحیح است . بلكه در آن كتاب نیز بنا بر اظهر چنین است . زیرا در آن ابن ابی جید است و او ثقه است . زیرا از مشایخ نجاشی است

2 . محمد بن حسن بن ولید : وی از اجلاء و بزرگان شیعه و خود از علمای جرح و تعدیل و بی نیاز از توثیق و تعریف است . مرحوم نجاشی او را این گونه می ستاید :

محمد بن الحسن بن أحمد بن الولید أبو جعفر شیخ القمیین ، وفقیههم ، ومتقدمهم ، ووجههم . ویقال : إنه نزیل قم ، وما كان أصله منها . ثقة ثقة ، عین ، مسكون إلیه .

رجال النجاشی ، النجاشی ، ص 383 .

ابو جعفر محمد بن حسن بن احمد بن ولید ، بزرگ اهل قم و از دانشمندان و پیشوایان و سرشناسان قم بوده است ؛ ایشان از هر جهت مورد وثوق و اطمینان و مایه افتخار بوده است .

3 . محمد بن حسن صفار : مرحوم نجاشی در باره وی می‌گوید :

محمد بن الحسن بن فروخ الصفار ... كان وجها فی أصحابنا القمیین ، ثقة ، عظیم القدر ، راجحا ، قلیل السقط فی الروایة .

محمد بن حسن ... او سرشناس شیعیان در قم بود ؛ مورد اطمینان و والا مقام ، برتر (‌ از دیگران ) و بسیار اندك از روایات وی سقط دارد .

رجال النجاشی ، النجاشی ، ص 354 .

4 . محمد بن الحسین بن أبی الخطاب : مرحوم نجاشی در باره وی می فرماید :

محمد بن الحسین بن أبی الخطاب أبو جعفر الزیات الهمدانی ، واسم أبی الخطاب زید ، جلیل من أصحابنا ، عظیم القدر ، كثیر الروایة ، ثقة ، عین ، حسن التصانیف ، مسكون إلى روایته .

محمد بن حسین ... بزرگواری از شیعیان ، والا مقام ، روایت زیاد دارد ، مورد اطمینان ، مایه افتخار ، نوشته های وی نیكو است ، روایت وی مورد اعتماد است .

رجال النجاشی ، النجاشی ، ص 334 .

5 . محمد بن اسماعیل بن بزیع : مرحوم نجاشی در باره وی می‌گوید :

محمد بن إسماعیل بن بزیع أبو جعفر مولى المنصور أبی جعفر ، وولد بزیع بیت ، منهم حمزة بن بزیع . كان من صالحی هذه الطائفة وثقاتهم ، كثیر العمل .

محمد بن اسماعیل ... او در خاندانی به دنیا آمد كه حمزة بن بزیع از ایشان است ؛ از نیكان شیعه و مورد اطمینان بوده و عمل بسیار داشت .

و در ادامه این روایت را نقل می كند :

أخبرنا والدی رحمه الله قال : أخبرنا محمد بن علی بن الحسین قال : حدثنا محمد بن علی ما جیلویه ، عن علی بن إبراهیم ، عن أبیه ، عن علی بن معبد ، عن الحسین بن خالد الصیرفی . قال : كنا عند الرضا علیه السلام ، ونحن جماعة ، فذكر محمد بن إسماعیل بن بزیع ، فقال : " وددت أن فیكم مثله " .

پدرم به من گفت : محمد بن علی بن حسین گفت : محمد بن علی ماجیلویه به من روایت نقل كرد از ...گفت : ما گروهی نزد امام رضا علیه السلام بودیم ، پس یادی از محمد بن اسماعیل بزیع شد ، پس فرمودند : من دوست داشتم كه در بین شما مثل او بود .

رجال النجاشی ، النجاشی ، ص 330 – 332 .

و مرحوم شیخ طوسی نیز در باره وی می‌فرماید :

محمد بن إسماعیل بن بزیع ، ثقة صحیح ، كوفی ، مولی المنصور .

رجال الطوسی ، الشیخ الطوسی ، ص 364 .

6 . صالح بن عقبة : وی از اصحاب امام صادق و امام كاظم علیهما السلام بوده و بزرگان بسیاری از او نقل روایت كرده‌اند . مرحوم نجاشی وی را این‌گونه معرفی می‌كند :

صالح بن عقبة بن قیس بن سمعان بن أبی ربیحة مولى رسول الله صلى الله علیه وآله ... .

رجال النجاشی ، النجاشی ، ص 200 .

برخی از علمای شیعه و از جمله مرحوم سید بحر العلوم رضوان الله تعالی علیه اعتقاد دارند كه بنای مرحوم شیخ طوسی در فهرست و مرحوم نجاشی در رجالش این بوده كه راویانی را نقل كنند كه امامی باشند و اگر غیر شیعه هستند ، حتماً ذكر می‌كنند ؛ پس هر راوی را كه این دو بزرگوار به صورت مطلق آورده است ، دلالت می‌كند كه صحیح المذهب و همچنین ممدوح به مدح عام هستند . ایشان در فائده دهم از فوائد الرجالیه می‌فرمایند :

فائدة الظاهر أن جمیع من ذكر الشیخ فی ( الفهرست ) من الشیعة الإمامیة إلا من نص فیه على خلاف ذلك من الرجال : الزیدیة ، والفطحیة ، والواقفیة وغیرهم ، كما یدل علیه وضع هذا الكتاب ، فإنه فی فهرست كتب الأصحاب ومصنفاتهم ، دون غیرهم من الفرق .

وكذا ( كتاب النجاشی ) . فكل من ذكر له ترجمة فی الكتابین ، فهو صحیح المذهب ممدوح بمدح عام یقتضیه الوضع لذكر المصنفین العلماء والاعتناء بشأنهم وشان كتبهم ، وذكر الطریق إلیهم ، وذكر من روى عنهم ومن رووا عنه .

ومن هذا یعلم أن إطلاق الجهالة على المذكورین فی ( الفهرست ) و ( رجال النجاشی ) من دون توثیق أو مدح خاص ، لیس على ما ینبغی .

الفوائد الرجالیة ، السید بحر العلوم ، ج 4 ، ص111، 116

نكته : ظاهر این است که هرکسی که شیخ او را در کتاب فهرست آورده ، شیعه دوازده امامی است ؛ مگر کسانی که در آنها تصریح به خلاف شده است ؛ كه زیدی و فطحی و واقفی مذهب بوده است . و هدف شیخ از تألیف كتاب فهرست همین بوده است كه فقط تألیفات شیعیان را گردآوری نماید .

و همچنین کتاب نجاشی ؛ هر كسی كه در این كتاب ذكر كرده دارای مذهب صحیح ، شیعه دوازده امامی است و به صورت عمودم مورد مدح است ؛ چون مقصود نجاشی از تألیف كتاب بررسی تألیفات بزرگان شیعه و ذكر موقعیت آنان بوده است .

و از همینجا مشخص می شود که مجهول دانستن کسانیکه در این دو کتاب نام ایشان آمده است ، اما توثیق یا مدحی ندارند شایسته نیست .

اگر كسی این مبنا را بپذیرد ، صالح بن عقبه نیز ممدوح به مدح عام از سوی مرحوم نجاشی و شیخ طوسی خواهد شد و حد اقل حُسن او اثبات خواهد شد .

از این نیز كه بگذریم ، دو تن از بزرگان روات شیعه ، محمد بن الحسین بن أبی الخطاب و محمد بن إسماعیل بن بزیع از او روایت نقل كرده‌اند و این شاهدی است محكم بر وثاقت این شخص ؛ چرا كه شخصی همانند محمد بن اسماعیل بن بزیع ، بعید است كه از شخص ضعیف روایت نقل كند ؛ با این كه امام هشتم علیه السلام در باره او فرمودند : « وددت أن فیكم مثله » .

البته ابن غضائری رحمت الله علیه ، صالح بن عقبه را تضعیف كرده است ؛ اما مرحوم آیت الله العظمی خویی رحمت الله علیه با قاطعیت سخن وی را رد كرده و می‌فرماید :

أقول : لا یعارض التضعیف المنسوب إلى ابن الغضائری ، توثیق علی بن إبراهیم ، لما عرفت غیر مرة من أن نسبة الكتاب إلى ابن الغضائری لم تثبت ، فالرجل من الثقات .

معجم رجال الحدیث ، السید الخوئی ، ج 10 ، ص 85 – 86

تضعیف منسوب به ابن غضائری با توثیق علی بن ابراهیم معارضه نمی كند . زیرا ثابت كردیم که انتساب کتاب به ابن غضائری ثابت نیست . پس این شخص از افراد مورد اطمینان است .

7 . علقمة بن محمد الخضرمی : وی از اصحاب امام صادق علیه السلام بوده است . هر چند كه توثیق خاصی در باره وی در كلمات علما وجود ندارد و فقط مرحوم شیخ طوسی رحمت الله علیه در باره وی می‌فرماید :

[ 3732 ] 641 ، علقمة بن محمد الحضرمی الكوفی ، أسند عنه .

رجال الطوسی ، الشیخ الطوسی ، ص 262 .

ولی مرحوم سید علی بروجردی از همین نكته و یك روایت دیگر ، حسن حال او را استفاده كرده و می‌گوید :

4905 ، علقمة بن محمد الحضرمی الكوفی ، أسند عنه " ق " وهو أخو أبی بكر الحضرمی كما فی " قر " وكان علقمة أكبر من أخیه كما فی حدیث بكار عن أبیه عبد الله وعمه علقمة ، وحكى فیه مناظرة أبیه مع زید ، وفیه اشعار على حسنه وكونه امامیا ثابت الاعتقاد .

طرائف المقال ، السید علی البروجردی ، ج 1 ، ص 527 .

شیخ طوسی در رجالش او را از اصحاب امام صادق علیه السلام شمرده و گفته است : با سند از وی روایت نقل شده است و نیز او را از اصحاب امام باقر شمرده و گفته است كه او برادر أبی بكر حضرمی و بزرگتر از او بوده است ؛ همان طوری كه در حدیث بكار از پدرش عبد الله و عمویش علقمه آمده است . از این استفاده می‌شود كه وی ممدوح و امامی و ثابت الإعتقاد بوده است .

در نتیجه روایت حد اقل حسنه است و علمای ما به روایت حسنه نیز همانند روایت صحیحه عمل می‌كنند . حتی اگر كسی این مطلب را نیز قبول نداشته باشد ، از آن‌جایی كه در این طبقه ، صفوان بن مهران نیز وجود دارد و او قطعاً ثقه است ، سند روایت تمام خواهد شد كه در سند بعدی این مطلب بررسی خواهد شد .

سند دوم :

پیش از این گفتیم كه مرحوم شیخ طوسی رضوان الله تعالی علیه ، سند اصل زیارت را از دو طریق نقل می‌كند ، طریق اول را بررسی كردیم . طریق دوم را ایشان این‌گونه بیان می‌فرمایند :

سیف بن عمیره عن علقمة بن محمد عن أبی جعفر علیه السلام

طریق شیخ به سیف بن عمیره نیز صحیح است ؛ چرا كه تمامی آن‌ها از بزرگان روات شیعه هستند و احدی در وثاقت آن ها شك ندارد ؛ چنانچه مرحوم خویی در این باره می‌فرماید :

وطریق الصدوق إلیه : محمد بن الحسن ... والطریق كطریق الشیخ إلیه صحیح .

معجم رجال الحدیث ، السید الخوئی ، ج 9 ، ص 383 .

علاوه بر تصریح مرحوم آقای خویی ، ما همانند طریق قبلی ، فقط از باب تیمن و تبرك تمامی روات این طریق را نیز به صورت مستقل بررسی می‌كنیم و گرنه هیچ یك از آن‌ها نیازی به توثیق ندارند و فراتر از توثیق هستند . مرحوم شیخ طوسی در كتاب الفهرست ، طریقش را تا سیف بن عمیره این گونه بیان می‌فرماید :

سیف بن عمیرة ، ثقة ، كوفی نخعی عربی . له كتاب ، أخبرنا به عدة من أصحابنا ، عن محمد بن علی بن الحسین بن بابویه ، عن أبیه ومحمد بن الحسن ، عن سعد بن عبد الله ، عن أحمد بن محمد ، عن علی بن الحكم ، عن سیف بن عمیرة .

الفهرست ، الشیخ الطوسی ، ص 140 .

پس در حقیقت سند روایت به این صورت است :

شیخ طوسی : عدۀ از اصحاب و بزرگان شیعه ، محمد بن علی بن الحسین (شیخ صدوق) ، علی بن الحسین بن بابویه ، محمد بن الحسن بن ولید ، سعد بن عبد الله ، احمد بن محمد ، علی بن الحكم ، سیف بن عمیره ، علقمة بن محمد الخضرمی ، امام باقر علیه السلام .

بررسی روات سند :

1 . عدة من اصحابنا : مقصود از این جمله ، عده‌ای از بزرگان شیعه ؛ از جمله شیخ مفید است ؛ چنانچه مرحوم صاحب معالم در توضیح «عدة من اصحابنا» كه شیخ طوسی در برخی از كتاب‌هایش استفاده كرده است ،‌ می‌گوید :

وروایاته عدة من أصحابنا ، وقد بینا فی مقدمة الكتاب أن المفید ( ره ) من جملة العدة عن أبی جعفر محمد بن علی بن الحسین ابن بابویه القمی ، عن أبیه ... .

منتقى الجمان ، الشیخ حسن صاحب المعالم ، ج 1 ، ص 202

ما در مقدمه كتاب روشن كردیم كه شیخ مفید از جمله كسانی است كه شیخ طوسی با عنوان « عدة من اصحابنا» از از شیخ صدوق و او از پدرش نقل می‌كند .

پس قطعآً سند در این جا هیچ مشكلی ندارد .

2 . محمد بن علی بن الحسین (شیخ صدوق ) : مرحوم نجاشی در باره وی می‌فرماید :

محمد بن علی بن الحسین بن موسى بن بابویه القمی أبو جعفر ، نزیل الری ، شیخنا وفقیهنا ووجه الطائفة بخراسان ، وكان ورد بغداد سنة خمس وخمسین وثلاثمائة ، وسمع منه شیوخ الطائفة وهو حدث السن .

رجال النجاشی ، النجاشی ، ص 389 .

محمد بن علی ... ساکن ری ، استاد ما و مرجع ما و سرشناس شیعیان در خراسان بود ؛ و در سال 355 وارد بغداد شد و در حالیکه هنوز جوان بود بزرگان شیعه پای درس او حضور می‌یافتند .

و شیخ طوسی نیز می‌فرماید :

محمد بن علی بن الحسین بن موسى بن بابویه القمی ، جلیل القدر ، یكنى أبا جعفر ، كان جلیلا ، حافظا للأحادیث ، بصیرا بالرجال ، ناقدا للاخبار ، لم یر فی القمیین مثله فی حفظه وكثرة علمه . له نحو من ثلاثمائة مصنف .

الفهرست ، الشیخ الطوسی ، ص 237 .

محمد بن علی ... والا مقام ، کنیه اش ابو جعفر است ، وی بزرگوار بود و حافظ احادیث ، در علم رجال تخصص داشت ، و روایات را بررسی می کرد . در اهل قم مثل وی در حفظ (روایت ) و كثرت علم دیده نشد . بیش از سیصد تألیف دارد .

3 . علی بن الحسین بن بابویه : نجاشی در باره وی می‌گوید :

علی بن الحسین بن موسى بن بابویه القمی أبو الحسن ، شیخ القمیین فی عصره ، ومتقدمهم ، وفقیههم ، و ثقتهم . كان قدم العراق واجتمع مع أبی القاسم الحسین بن روح رحمه الله وسأله مسائل ثم كاتبه بعد ذلك على ید علی بن جعفر بن الأسود ، یسأله أن یوصل له رقعة إلى الصاحب علیه السلام ویسأله فیها الولد . فكتب إلیه : " قد دعونا الله لك بذلك ، وسترزق ولدین ذكرین خیرین " . فولد له أبو جعفر وأبو عبد الله من أم ولد . وكان أبو عبد الله الحسین بن عبید الله یقول : سمعت أبا جعفر یقول : " أنا ولدت بدعوة صاحب الامر علیه السلام " ، ویفتخر بذلك .

علی بن الحسین ... بزرگ اهل قم در زمان خودش ، و پیشوای ایشان و فقیه ایشان و مورد اطمینان ایشان ؛ به عراق آمد و با ابو القاسم حسین بن روح نایب خاص سوم حضرت ولی عصر ارواحنا له الفداه همراه شد ، و از او در مورد مسائلی سوال پرسید ؛ و سپس توسط علی بن جعفر بن اسود با وی نامه نگاری کرد و از وی می خواست که نامه به دست امام زمان برساند و در آن از حضرت خواسته بود که فرزندی به وی عطا شود . پس به او پاسخ دادند : ما برای تو به آنچه خواستی دعا کردیم و خداوند به تو دو پسر نیکو خواهد داد . پس برای وی ابو جعفر و ابو عبد الله از کنیزی متولد شدند . و ابو عبد الله حسین بن عبید می گفت : از ابا جعفر شنیدم که می گفت : من با دعای صاحب الامر به دنیا آمده ام ؛ و به آن افتخار می کرد .

رجال النجاشی ، النجاشی ، ص 261 .

و شیخ طوسی می‌فرماید :

علی بن الحسین بن موسى بن بابویه القمی رضی الله عنه ، كان فقیها جلیلا ، ثقة . وله كتب كثیرة .

الفهرست ، الشیخ الطوسی ، ص 157 .

4 . محمد بن الحسن بن ولید :

در سند گذشته در باره وی بحث كردیم .

5 . سعد بن عبد الله : نجاشی در توصیف وی می‌فرماید :

سعد بن عبد الله بن أبی خلف الأشعری القمی أبو القاسم ، شیخ هذه الطائفة وفقیهها و وجهها .

رجال النجاشی ، النجاشی ، ص 177 .

شیخ طوسی می‌فرماید :

سعد بن عبد الله القمی ، یكنى أبا القاسم ، جلیل القدر ، واسع الاخبار ، كثیر التصانیف ، ثقة .

الفهرست ، الشیخ الطوسی ، ص 135 .

6 . احمد بن محمد بن عیسی : مرحوم نجاشی و شیخ طوسی در باره وی می‌فرمایند :

أحمد بن محمد بن عیسى بن عبد الله ... یكنى أبا جعفر ، وأول من سكن قم من آبائه سعد بن مالك بن الأحوص ... وأبو جعفر رحمه الله شیخ القمیین ، ووجههم ، وفقیههم ، غیر مدافع .

رجال النجاشی ، النجاشی ، ص 82 و الفهرست ، الشیخ الطوسی ، ص 68 .

7 . علی بن الحكم : شیخ طوسی در باره وی می‌فرماید :

علی بن الحكم الكوفی ، ثقة ، جلیل القدر .

الفهرست ، الشیخ الطوسی ، ص 151 .

پس تا این‌جا سند روایت قطعاً تمام و تمامی روات آن از برترین روات حدیث شیعه بوده‌اند .

8-سیف بن عَمِیره : وی یكی از دو نفری است كه شیخ طوسی سند اصل زیارت عاشورا را از ایشان نقل می‌كند . در وثاقت او هیچ شك و شبهه‌ای نیست ؛ چنانچه مرحوم نجاشی در باره وی می‌گوید :

سیف بن عمیرة النخعی عربی ، كوفی ، ثقة ، روى عن أبی عبد الله وأبی الحسن علیهما السلام . له كتاب یرویه جماعات من أصحابنا .

رجال النجاشی ، النجاشی ، ص 189 .

و مرحوم شیخ طوسی رحمت الله علیه نیز می‌فرماید :

[ 333 ] 2 ، سیف بن عمیرة ، ثقة ، كوفی نخعی عربی . له كتاب ، أخبرنا به عدة من أصحابنا ، عن محمد بن علی بن الحسین بن بابویه ، عن أبیه ومحمد بن الحسن ، عن سعد بن عبد الله ، عن أحمد بن محمد ، عن علی بن الحكم ، عن سیف بن عمیرة .

الفهرست ، الشیخ الطوسی ، ص 140 .

پس با این تفصیل ، سند روایت تا این جا صحیح است ؛ چون حتی اگر كسی به صالح بن عقبه اشكال كند ؛ از آن‌جایی كه در این طبقه سیف بن عمیره نیز وجود دارد ، سند روایت تمام و هیچ مشكلی ندارد .

9 . علقمة بن محمد الخضرمی : در سند قبلی وضعیت وی روشن شد .

ضمن این كه از روایت صفوان به خوبی روشن می‌شود كه وی روایت علقمه را نیز تصحیح می‌كند ؛ آن‌جا كه می‌فرماید :

فدعا صفوان بالزیارة التی رواها علقمة بن محمد الحضرمی عن أبی جعفر علیه السلام فی یوم عاشوراء ، ثم صلى ركعتین عند رأس أمیر المؤمنین علیه السلام وودع فی دبرها أمیر المؤمنین وأومأ إلى الحسین بالسلام منصرفا وجهه نحوه وودع . وكان فیما دعا فی دبرها : یا الله یا الله یا الله یا مجیب دعوة المضطرین ...

پس صفوان دعای زیارت را خواند که علقمه آن را از ابو جعفر علیه السلام در روز عاشورا روایت کرده بود ، سپس در بالای قبر مطهر امیر مومنان علیه السلام دو رکعت نماز خواند و در پایان با امیر مومنان وداع کرد و به امام حسین علیه السلام در حال خروج اشاره کرد و وداع کرد . و به دنبال آن دعای معروف به دعای علمقه را خواند .

و بعد سیف بن عمیره در آخر روایت می‌گوید :

فسألت صفوان ، فقلت له : إن علقمة بن محمد الحضرمی ، لم یأتنا بهذا عن أبی جعفر علیه السلام إنما أتانا بدعاء الزیارة ، فقال صفوان : وردت مع سیدی أبی عبد الله علیه السلام إلى هذا المكان ، ففعل مثل الذی فعلناه فی زیارتنا ، ودعا بهذا الدعاء عند الوداع .

مصباح المتهجد ، الشیخ الطوسی ، ص 777، 781 .

پس از صفوان سوال کردم که : علقمه بن محمد این دعا را برای ما از امام باقر علیه السلام نیاورده بود ؛ تنها دعای زیارت را آورده بود ؛ پس صفوان گفت : همراه با سرورم امام صادق علیه السلام به این مکان وارد شدم ؛ پس همانند آن را كه در زیارتمان انجام دادیم انجام داد و این دعا را در هنگام وداع خواند .

این روایت صراحت دارد در تأیید ، صفوان بن مهران ، زیارت عاشواریی را كه علقمه نقل كرده است ، فقط تنها تفاوتی كه دارد ، در دعای بعد از زیارت است كه علقمه نقل نكرده ؛ ولی صفوان آن را از امام صادق علیه السلام نقل می كند .

سند سوّم :

شیخ طوسی ، زیارت عاشورا با سند دیگر به این صورت نقل می‌فرماید :

وروى محمد بن خالد الطیالسی عن سیف بن عمیرة قال : خرجت مع صفوان بن مهران الجمال وعندنا جماعة من أصحابنا إلى الغری بعد ما خرج أبو عبد الله علیه السلام فسرنا من الحیرة إلى المدینة فلما فرغنا من الزیارة صرف صفوان وجهه إلى ناحیة أبی عبد الله الحسین علیه السلام فقال لنا : تزورون الحسین علیه السلام من هذا المكان من عند رأس أمیر المؤمنین علیه السلام من هیهنا أومأ إلیه أبو عبد الله الصادق علیه السلام وأنا معه قال : فدعا صفوان بالزیارة التی رواها علقمة بن محمد الحضرمی عن أبی جعفر علیه السلام فی یوم عاشوراء .

و محمد بن خالد طیالسی از سیف بن عمیره روایت می کند که گفت : بعد از آنکه امام صادق علیه السلام بیرون رفتند ، همراه با صفوان بن مهران شتر دار ، به سمت نجف رفتیم و عده ای هم ما را همراهی می‌كردند . پس از راه حیره به شهر نجف رفتیم . وقتی از زیارت فارغ شدیم صفوان روی خود را به سمت حرم امام حسین علیه السلام کرد و به ما گفت : امام حسین علیه السلام را از اینجا از کنار سر امیر مومنان زیارت می کنید ؟ از همین جا امام صادق علیه السلام (به سمت کربلا ) اشاره کرد و من همراه او بودم ؛ پس صفوان زیارتی را که علقمه آن را از امام باقر در روز عاشورا روایت کرده بود خواند .

مصباح المتهجد ، الشیخ الطوسی ، ص 777 .

مرحوم شیخ طوسی ، این روایت را از كتاب محمد بن خالد الطیالسی نقل می‌فرماید و طریق خود را تا وی این گونه بیان می‌فرماید :

محمد بن خالد الطیالسی . له كتاب ، رویناه عن الحسین بن عبید الله ، عن أحمد بن محمد بن یحیى ، عن أبیه ، عن محمد بن علی بن محبوب ، عنه .

پس سند روایت این‌گونه خواهد شد :

شیخ طوسی ، حسین بن عبید الله الغضائری ، احمد بن محمد بن یحیی ، محمد بن یحیی العطار ، محمد بن علی بن محبوب ، محمد بن خالد الطیالسی ، سیف بن عمیره ، صفوان بن مهران الجمال ، امام صادق علیه السلام .

بررسی روت سند :

1 . حسین بن عبید الله غضائری :

وی از مشایخ مرحوم شیخ طوسی و مرحوم نجاشی بوده‌اند ؛ چنانچه مرحوم نجاشی می‌فرماید :

الحسین بن عبید الله بن إبراهیم الغضائری أبو عبد الله ، شیخنا رحمه الله .

رجال النجاشی ، النجاشی ، ص 69 .

و مرحوم شیخ طوسی نیز می‌فرماید :

الحسین بن عبید الله الغضائری ، یكنى أبا عبد الله ، كثیر السماع ، عارف بالرجال ، وله تصانیف ذكرناها فی الفهرست ، سمعنا منه وأجاز لنا بجمیع روایاته ، مات سنة أحدی عشره وأربعمائة .

رجال الطوسی ، الشیخ الطوسی ، ص 425 .

و همان طور كه در ترجمه ابن أبی جید گفتیم ، اساتید و شیوخ مرحوم نجاشی بالإتفاق ثقه هستند و نیازی به توثیق ندارند ؛ چنانچه مرحوم آقای خویی رضوان الله تعالی علیه می‌فرماید :

أنه شیخ النجاشی وجمیع مشایخه ثقات .

معجم رجال الحدیث ، السید الخوئی ، ج 7 ، ص 23 .

وی استاد نجاشی است و تمامی اساتید نجاشی مورد وثوق هستند .

2 . احمد بن محمد بن یحیی : برای اثبات وثاقت این شخص ، می توان به دلایل ذیل استناد كرد :

اولاً : وی از مشایخ مرحوم صدوق رحمت الله علیه است و شیخ صدوق از او روایات فراوانی را نقل كرده و بعد از نام ایشان از جمله « رضی الله عنه » استفاده كرده كه این خود دلیل بر وثاقت این شخص است . با تتبع كه در برخی از كتاب‌های شیخ صدوق به عمل آمد ، وی در كتاب‌های مختلف خود بیش از هشتاد بار این جمله را تكرار كرده‌اند :

« حدثنا أحمد بن محمد بن یحیى العطار رضی الله عنه » .

این نشان می‌دهد كه شیخ صدوق به این شخص اعتماد داشته است و گرنه این همه روایت از او نقل نمی‌كرد و بعد از هر بار نام بردن از او ، از جمله «رضی الله عنه » استفاده نمی‌كرد .

ثانیاً : وی از مشایخ الإجازه بوده است كه بسیاری از علمای علم رجال تمام مشایخ الإجازه را موثق می‌دانند ؛ چنانچه محقق بحرانی در این باره می‌فرماید :

مشایخ الإجازة فی أعلى طبقات الوثاقة والجلالة .

معراج أهل الكمال ، ص 44 .

مشایخ اجازه در بالاترین مرتبه اطمینان و بزرگی مقام هستند .

و نیز می‌نویسد :

إنّه لا ینبغی أن یرتاب فی عدالة شیوخ الإجازة .

معراج أهل الكمال ، ص 88 .

نباید در عدالت مشایخ اجازه شک کرد .

و علامه وحید بهبهانی می‌نویسد :

إنّ المتعارف عدّه من أسباب الحسن، وربما یظهر من جدّی ـ رحمه اللّه ـ دلالته على الوثاقة .

الفوائد الرجالیّة ، ص 44، المطبوع فی آخر رجال الخاقانی .

آنچه كه مرسوم است شمردن شیخ اجازه بودن از اسباب حُسن حدیث است . و از اقوال پدر بزرگم چنین به دست می‌آید که شیخ اجازه بودن دلالت بر وثاقت او هم دارد .

مرحوم شهید ثانی رضوان الله تعالی علیه می‌نویسد :

لا یحتاج أحد من هؤلاء المشایخ المشهورین إلى تنصیص على تزكیة ، ولا بینة على عدالة ، لما اشتهر فی كل عصر ، من ثقتهم وضبطهم وورعهم ، زیادة " على العدالة وإنما یتوقف على التزكیة ، غیر هؤلاء من الرواة ، الذین لم یشتهروا بذلك ككثیر ممن سبق على هؤلاء ، وهم طرق الأحادیث المدونة فی الكتب غالبا " .

الرعایة فی علم الدرایة (حدیث) ، الشهید الثانی ، ص 192 – 193 .

هیچ یک از شیوخ مشهور احتیاج به تصریح به وثاقت و اقامه دلیل برای اثبات عدالت ندارند ؛ زیرا در هر زمانی ، علاوه بر عدالت آن‌ها ؛ مورد اعتماد بودن ، حافظه قوی و ورع آن‌ها مشهور بوده است . و تنها كسانی غیر آن‌ها ، احتیاج به تصریح به وثاقت دارد ، کسانیکه به این مطلب شهره نیستند . مانند بسیاری از کسانی که گذشت . شیوخ اجازه ، طریق آن‌ها به کتاب های روائی بوده‌اند .

و مرحوم میرداماد نیز می‌نویسد :

أن مشیخة المشایخ الذین هم كالأساطین والأركان أمرهم أجل من الاحتیاج إلى تزكیة مزك ، وتوثیق موثق . ولقد كنا أثبتنا ذلك فیما قد أسلفناه بما لا مزید علیه .

الرواشح السماویة ، میرداماد محمد باقر الحسینی الأستر آبادی ، ص 261 .

مشیایخ اجازه ، همان‌هایی كه از استوانه‌ها و اركان به شمار می‌روند ، فراتر از آن هستند كه احتیاج به تصریح به وثاقت داشته باشند . ما پیش از این ، آن را ثابت كرده‌ایم .

ثالثاً : بسیاری از علما حكم به صحت روایت ایشان كرده‌ و او را توثیق كرده‌اند ؛ از جمله مرحوم علامه مجلسی می‌نویسد :

احمد بن محمد بن یحیی العطار ، من مشایخ الإجازة ، و حكم الأصحاب بصحة حدیثه ، یروی عنه الشیخ بتوسط ابن الغضائری و ابن أبی جید .

الوجیزه فی علم الرجال ، ص154 .

احمد بن محمد عطار ، از مشایخ اجازه است و علما حکم به صحت روایت وی کرده اند ؛ شیخ از او با واسطه ابن غضائری و ابن ابی جید روایت نقل می کند .

و همچنین علامه حلی در فائده هشتم از كتاب خلاصة الأقوال ، طریق شیخ صدوق به عبد الرحمن بن أبی نجران و عبد الله بن أبی یعفور را تصحیح می‌كند ؛ در حالی كه در هر دو طریق ، احمد بن محمد یحیی عطار وجود دارد . این مطلب نشان دهنده آن است كه وثاقت این شخص در نزد علامه حلی محرز بوده است .

و نیز مرحوم شهید ثانی رحمت الله علیه با قاطعیت تمام ، حكم به وثاقت این شخص می‌كند . وی در تمییز روات همنام كه ممكن است كسی خیال كند ، یك نفر هستند ، می‌نویسد :

وفائدة معرفته : خشیة أن یظن الشخصان ، شخصا " واحدا "... منهم ، محمد بن یحیى العطار القمی . ومنهم ، محمد بن یحیى الخزاز بالخاء المعجمة والزاء قبل الألف وبعدها . ومحمد بن یحیى بن سلیمان الخثعمی الكوفی . والثلاثة ثقاة .

الرعایة فی علم الدرایة (حدیث) ، الشهید الثانی ، ص 371 .

و فایده دیگر در شناخت این مطلب است كه ممكن است دو نفر را یک نفر گمان کند : از جمله آن‌ها محمد بن یحیی العطار قمی و محمد بن یحیی خزاز و محمد بن یحیی بن سلیمان خثعمی کوفی است كه هر سه نفرشان مورد اطمینان هستند .

و میرداماد استر آبادی می‌نویسد :

ثم إن لمشایخنا الكبراء مشیخة یوقرون ذكرهم ، ویكثرون من الروایة عنهم ، والاعتناء بشأنهم ، ویلتزمون إرداف تسمیتهم بالرضیة عنهم ، أو الرحمة لهم ألبتة فأولئك أیضا ثبت فخماء ، وأثبات أجلاء ، ذكروا فی كتب الرجال أو لم یذكروا ، والحدیث من جهتهم صحیح معتمد علیه ، نص علیهم بالتزكیة والتوثیق أو لم ینص ... وكأشیاخ الصدوق ابن الصدوق عروة الإسلام أبی جعفر محمد بن علی بن بابویه رضوان الله تعالى علیهما : ... وأحمد بن محمد بن یحیى العطار أحد شیوخ التلعكبری ذكره الشیخ فی كتاب الرجال .

الرواشح السماویة ، میرداماد محمد باقر الحسینی الأستر آبادی ، ص 171 – 172 .

برای اساتید بزرگ ما ، اساتیدی است که یاد ایشان را گرامی می دارند ؛ و بسیار از ایشان روایت می کنند و به مقام ایشان توجه می کنند و هر زمان نام ایشان را می آورند در کنار آن رضی الله عنهم می گویند ، یا برای ایشان طلب رحمت می کنند . پس ایشان نیز مورد اطمینان و بزرگ هستند ، چه در کتب رجال ذکر شده باشند و چه نشده باشند . و روایت از جهت ایشان درست و مورد اعتماد است ؛ چه ایشان را توثیق کرده باشند و چه نکرده باشند ... مانند اساتید شیخ صدوق فرزند راستگو و ریسمان محکم اسلام ، ابو جعفر محمد بن علی ... و احمد بن محمد بن یحیی العطار یکی از اساتید تلعکبری است که شیخ او را در کتاب رجال ذکر کرده است .

و شیخ بهائی نیز می‌فرماید :

قد یدخل فی أسانید بعض الأحادیث من لیس له ذكر فی كتب الجرح والتعدیل بمدح ولا قدح غیر أن أعاظم علمائنا المتقدمین قدس الله أرواحهم قد اعتنوا بشأنه وأكثروا الروایة عنه وأعیان مشایخنا المتأخرین طاب ثراهم قد حكموا بصحة روایات هو فی سندها والظاهر أن هذا القدر كاف فی حصول الظن بعدالته وذلك مثل ... أحمد بن محمد بن یحیى العطار فإن الصدوق یروی عنه كثیرا وهو من مشایخه والواسطة بینه وبین سعد بن عبد الله .

مشرق الشمسین ، البهائی العاملی ، ص 276 .

گاهی در سند برخی روایات کسی است که از او مدح یا ذمی در کتب جرح و تعدیل نیامده است ؛ غیر از اینکه بزرگان علمای ما به مقام ایشان توجه داشته اند و از ایشان بسیار روایت کرده اند ؛ و یا بزرگان علمای متاخرین حکم به صحت روایاتی کرده‌اند که ایشان در سند آن بوده اند . و ظاهر آن است که این مقدار در گمان پیدا کردن به عدالت ایشان کفایت می کند . همانند : ... احمد بن محمد بن یحیی العطار ؛ كه صدوق از وی بسیار روایت می کند و او از اساتید صدوق است و او واسطه بین شیخ و سعد بن عبد الله است .

با این تفصیل ، هیچ شكی در وثاقت این شخص باقی نمی‌ماند .

3 . محمد بن یحیی العطار : وی استاد مرحوم شیخ كلینی رضوان الله تعالی علیه است كه روایات بسیاری از طریق او نقل كرده است . مرحوم نجاشی در باره او می‌فرماید :

محمد بن یحیى أبو جعفر العطار القمی ، شیخ أصحابنا فی زمانه ، ثقة ، عین ، كثیر الحدیث .

رجال النجاشی ، النجاشی ، ص 353 .

و شیخ طوسی می‌فرماید :

محمد بن یحیى العطار ، روى عنه الكلینی ، قمی ، كثیر الروایة .

رجال الطوسی ، الشیخ الطوسی ، ص 439 .

4 . محمد بن علی بن محبوب : مرحوم نجاشی در توصیف او می‌نویسد :

محمد بن علی بن محبوب الأشعری القمی أبو جعفر ، شیخ القمیین فی زمانه ، ثقة ، عین ، فقیه ، صحیح المذهب .

رجال النجاشی ، النجاشی ، ص 349 .

5 . محمد بن خالد الطیالسی :

وی از اصحاب امام كاظم علیه السلام بوده است . شیخ طوسی رحمت الله علیه می‌نویسد :

محمد بن خالد الطیالسی ، یكنى أبا عبد الله ، روى عنه حمید أصولا كثیرة .

رجال الطوسی ، الشیخ الطوسی ، ص 441 .

این جمله در حق او ، مدحی جلیل و عظیمی است كه حد اقل حسن او را ثابت می‌كند .

از این نیز كه بگذریم ،‌ بسیاری از بزرگان شیعه از او روایت نقل كرده‌اند ؛ از جمله :

علی بن الحسن بن فضال ؛ سعد بن عبد اللّه القمی ؛ حمید بن زیاد ؛ علی بن إبراهیم القمی ؛ محمد بن علی بن محبوب ؛ محمد بن یحیی المعادی ؛ معاویة بن حكیم و...

همه این‌ها این بزرگواران از برترین عالمان حدیث در تاریخ شیعه بوده‌اند كه نشان می‌دهد محمد بن خالد الطیالسی وجاهت و منزلت زیادی در نزد آن‌ها داشته‌ است .

6 . سیف بن عمیره :

وثاقت او را در سند قبلی بررسی كردیم .

7 . صفوان بن مهران الجمال :

صفوان بن مهران بن المغیرة الأسدی مولاهم ثم مولى بنی كاهل منهم ، كوفی ، ثقة .

رجال النجاشی ، النجاشی ، ص 198 .

نتیجه گیری :

مرحوم شیخ طوسی ، در مجموع سه سند ذكر می‌كند كه هر كدام از آن‌ها را به صورت مستقل بررسی كردیم . در مجموع هر سه سند ، در هر طبقه بیش از یك نفر وجود دارد :

طبقه اول : علقمة بن محمد الخضرمی و صفوان بن مهران الجمال ؛

طبقه دوم : سیف بن عمیره و صالح بن عقبه ؛

طبقه سوم : محمد بن اسماعیل بن بزیع ، علی بن الحكم و محمد بن خالد الطیالسی .

حتی اگر وثاقت علقمه در طبقه اول قطعی نشود ، با وجود صفوان در این طبقه ، سند روایت صحیح خواهد شد . و در طبقه دوم اگر وثاقت صالح بن عقبه ثابت نشود ، با وجود سیف بن عمیره ، جبران می‌شود و همچنین در طبقه سوم حتی اگر بر فرض این كه محمد بن خالد مجهول باشد ، با وجود محمد بن اسماعیل بن بزیع و علی بن الحكم سند روایت صحیح است و هیچ مشكلی ندارد .

اسناد ابن قولویه :

ابن قولویه نیز در ثواب زیارت عاشورا می‌نویسد :

حَدَّثَنِی حَكِیمُ بْنُ دَاوُدَ بْنِ حَكِیمٍ وَ غَیْرُهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُوسَى الْهَمْدَانِیِّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ الطَّیَالِسِیِّ عَنْ سَیْفِ بْنِ عَمِیرَةَ وَ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ جَمِیعاً عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مُحَمَّدٍ الْحَضْرَمِیِّ وَ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ عَنْ صَالِحِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ مَالِكٍ الْجُهَنِیِّ عَنْ أَبِی جَعْفَرٍ الْبَاقِرِ ع قَالَ مَنْ زَارَ الْحُسَیْنَ ع یَوْمَ عَاشُورَاءَ مِنَ الْمُحَرَّمِ، حَتَّى یَظَلَّ عِنْدَهُ بَاكِیاً لَقِیَ اللَّهَ تَعَالَى یَوْمَ الْقِیَامَةِ بِثَوَابِ أَلْفَیْ [أَلْفِ‏] أَلْفِ حِجَّةٍ وَ أَلْفَیْ [أَلْفِ‏] أَلْفِ عُمْرَةٍ وَ أَلْفَیْ أَلْفِ غَزْوَةٍ وَ ثَوَابُ كُلِّ حِجَّةٍ وَ عُمْرَةٍ وَ غَزْوَةٍ كَثَوَابِ مَنْ حَجَّ وَ اعْتَمَرَ وَ غَزَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ ص وَ مَعَ الْأَئِمَّةِ الرَّاشِدِینَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمْ أَجْمَعِینَ ... .

... از امام باقر علیه السلام که فرمودند : هرکس قبر حسین علیه السلام را در روز عاشورا زیارت کند تا اینکه گریان شود ، خداوند را در روز قیامت با ثواب هزار هزار حج و هزار هزار عمره و هزار هزار جهاد و ثواب هر حج و عمره و جهادی مانند کسی است که حج و عمره و جهاد را با رسول خدا و ائمه هدایت گر انجام داده باشد .

و بعد در سند اصل زیارت عاشورا می‌نویسد :

ُ قَالَ صَالِحُ بْنُ عُقْبَةَ الْجُهَنِیُّ وَ سَیْفُ بْنُ عَمِیرَةَ قَالَ عَلْقَمَةُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْحَضْرَمِیُّ فَقُلْتُ لِأَبِی جَعْفَرٍ ع عَلِّمْنِی دُعَاءً أَدْعُو بِهِ فِی ذَلِكَ الْیَوْمِ إِذَا أَنَا زُرْتُهُ مِنْ قَرِیبٍ وَ دُعَاءً أَدْعُو بِهِ‏ إِذَا لَمْ أَزُرْهُ مِنْ قَرِیبٍ وَ أَوْمَأْتُ إِلَیْهِ مِنْ بُعْدِ الْبِلَادِ وَ مِنْ سَطْحِ دَارِی بِالسَّلَامِ قَالَ فَقَالَ یَا عَلْقَمَةُ إِذَا أَنْتَ صَلَّیْتَ رَكْعَتَیْنِ بَعْدَ أَنْ تُومِئَ إِلَیْهِ بِالسَّلَامِ وَ قُلْتَ عِنْدَ الْإِیمَاءِ إِلَیْهِ وَ مِنْ بَعْدِ الرَّكْعَتَیْنِ هَذَا الْقَوْلَ فَإِنَّكَ إِذَا قُلْتَ ذَلِكَ فَقَدْ دَعَوْتَ بِمَا یَدْعُو بِهِ مَنْ زَارَهُ مِنَ الْمَلَائِكَةِ وَ كَتَبَ اللَّهُ لَكَ بِهَا أَلْفَ أَلْفِ حَسَنَةٍ وَ مَحَا عَنْكَ أَلْفَ أَلْفِ سَیِّئَةٍ وَ رَفَعَ لَكَ مِائَةَ أَلْفِ [أَلْفِ‏] دَرَجَةٍ وَ كُنْتَ مِمَّنِ اسْتُشْهِدَ مَعَ الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ حَتَّى تُشَارِكَهُمْ فِی دَرَجَاتِهِمْ وَ لَا تُعْرَفُ إِلَّا فِی الشُّهَدَاءِ الَّذِینَ اسْتُشْهِدُوا مَعَهُ وَ كَتَبَ لَكَ ثَوَابَ كُلِّ نَبِیٍّ وَ رَسُولٍ وَ زِیَارَةِ مَنْ زَارَ الْحُسَیْنَ بْنَ عَلِیٍّ ع مُنْذُ یَوْمَ قُتِلَ، السَّلَامُ عَلَیْكَ یَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَیْكَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللَّهِ السَّلَامُ عَلَیْكَ یَا خِیَرَةَ اللَّهِ وَ ابْنَ خِیَرَتِهِ السَّلَامُ عَلَیْكَ یَا ابْنَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ وَ ابْنَ سَیِّدِ الْوَصِیِّینَ السَّلَامُ عَلَیْكَ یَا ابْنَ فَاطِمَةَ سَیِّدَةِ نِسَاءِ الْعَالَمِین‏ ... .

كامل الزیارات ، جعفر بن محمد بن قولویه ، ص 325 – 328 .

علقمة بن محمّد حضرمى مى‏گوید: محضر مبارك ابى جعفر علیه السّلام عرض كردم: دعائى به من تعلیم فرمائید كه در آن روز وقتى از نزدیك به زیارت آن حضرت رفتم آن را خوانده و دعائى یادم دهید كه هر گاه از نزدیك به زیارت آن جناب نرفته بلكه از شهرهاى دور و پشت بام به آن حضرت اشارة سلام دادم آن را بخوانم .

حضرت فرمودند: اى علقمه ! بعد از آنكه با اشاره به آن حضرت سلام دادى و پس از آن، دو ركعت نماز خواندى و هنگام اشاره و پس از خواندن دو ركعت اگر این دعاء و زیارت را كه شرحش را برایت مى‏گویم خواندى پس به آنچه فرشتگان زائر آن حضرت دعاء كرده‏اند تو نیز دعاء نموده‏اى و خداوند متعال براى تو هزار هزار حسنه نوشته و هزار هزار گناه محو مى‏فرماید و صد هزار هزار درجه مقام و مرتبه تو را بالا برده و تو را از كسانى قرار مى‏دهد كه با حضرت حسین بن على علیهما السّلام شهید شده‏اند و بدین ترتیب در درجه ایشان قرارت مى‏دهد و شناخته نمى‏شوى مگر در زمره شهدائى كه با آن حضرت شهید شده‏اند و ثواب تمام انبیاء و رسولان و كسانى كه زیارت امام حسین علیه السّلام را از زمان شهادتش تا به الآن نموده‏اند را برایت مى‏نویسد .

حضرت سلام اللَّه علیه به علقمه فرمودند : در زیارت ابا عبد اللَّه الحسین روز عاشوراء بگو: سلام بر تو اى ابا عبد اللَّه، سلام بر تو اى فرزند رسول خدا، سلام بر تو اى برگزیده خدا و فرزند برگزیده‏اش، سلام بر تو اى فرزند امیر مؤمنان و فرزند سرور جانشینان، سلام بر تو اى پسر فاطمه كه سرور بانوان عالم مى‏باشد ...

پس در حقیقت روایت با سه سند نقل شده است :

الف : حكیم بن داود بن حكیم وغیره ، عن محمد بن موسى الهمدانی ، عن محمد بن خالد الطیالسی ، عن سیف بن عمیرة عن علقمة بن محمد الحضرمی .

ب : حكیم بن داود بن حكیم وغیره ، عن محمد بن موسى الهمدانی ، عن محمد بن خالد الطیالسی ، عن صالح بن عقبة ، عن علقمة بن محمد الحضرمی .

ج : محمد بن إسماعیل ، عن صالح بن عقبة ، عن مالك الجهنی ، عن أبی جعفر الباقر ( علیه السلام ) .

در سند سوم دو احتمال است : یكی این كه محمد بن قولویه ، زیارت عاشورا را از كتاب محمد بن اسماعیل نقل كرده باشد ؛ چنانچه مرحوم شیخ طوسی نیز از كتاب او نقل كرده بود كه در این صورت سند روایت تا محمد بن اسماعیل و بعد از آن صالح بن عقبه درست خواهد شد . و احتمال دوم این كه محمد بن اسماعیل نیز به محمد بن خالد الطیالسی عطف باشد كه در آن صورت سند این گونه می‌شود :

حكیم بن داود ، محمد بن موسی الهمدانی ، محمد بن خالد الطیالسی ، محمد بن اسماعیل بن بزیع ، صالح بن عقبة ، مالك الجهنی .

البته این احتمال بسیار بعید به نظر می‌رسد ؛ چون این احتمال قوی‌تر است كه كتاب محمد بن اسماعیل در آن زمان معروف بوده و شیخ طوسی و ابن قولویه هر دو از این كتاب زیارت را نقل كرده باشند .

و از آن جایی كه مرحوم ابن قولویه علیه در مقدمه كتاب می‌فرماید :

وقد علمنا انا لا نحیط بجمیع ما روی عنهم فی هذا المعنى ولا فی غیره ، لكن ما وقع لنا من جهة الثقات من أصحابنا رحمهم الله برحمته ، ولا أخرجت فیه حدیثا روی عن الشذاذ من الرجال ، یؤثر ذلك عنهم عن المذكورین غیر المعروفین بالروایة المشهورین بالحدیث والعلم .

كامل الزیارات ، جعفر بن محمد بن قولویه ، ص 37 .

من به تمامی روایاتی كه از اهل بیت علیهم السلام در باره زیارت و غیر آن نقل شده است ، احاطه ندارم ؛ ولی هر آن چه را كه در این كتاب آورده‌ام ، از طریق افراد موثق از اصحاب ما است و هیچ روایتی را كه از افراد مجهول كه اخبار ائمه را از راویان غیر معروف در روایات و غیر مشهور در علم و حدیث گرفته‌اند ، نقل نكرده‌ام .

بنابراین تمام روات موجود در اسانید كتاب نیز ابن قولویه مورد وثوق هستند ؛ چنانچه آقای خویی در این باره می‌فرمایند :

فإنك ترى أن هذه العبارة واضحة الدلالة على أنه لا یروی فی كتابه روایة عن المعصوم إلا وقد وصلت إلیه من جهة الثقات من أصحابنا رحمهم الله .

معجم رجال الحدیث ، السید الخوئی ، ج 1 ، ص 50 .

این عبارت ، دلالت روشنی دارد بر این كه ابن قولویه روایتی را از معصومین علیهم السلام نقل نكرده است ؛ مگر این كه از افراد موثق از اصحاب ما باشد .

و شیخ حر عاملی نیز بعد از این كه به وثاقت روات تفسیر علی بن ابراهیم شهادت می‌دهد ، در باره روات كامل الزیارات می‌گوید :

وكذلك جعفر بن محمد بن قولویه فإنه صرح بما هو أبلغ من ذلك فی أول مزاره .

وسائل الشیعة (آل البیت) ، الحر العاملی ، ج 30 ، ص 202 .

و همچنین جعفر بن محمد بن قولویه به وثاقت روات كامل الزیارات شهادت داده است و تصریح او در اول كتاب كامل الزیارات نسبت به تصریح علی بن ابراهیم رساتر است .

نتیجه گیری :

زیارت عاشورا از نظر سندی هیچ مشكلی ندارد و علاوه بر این ، زیارت عاشورا از زیارت‌هایی است كه تمامی علمای شیعه بلا استثنا در طول تاریخ بر خواندن آن تأكید كرده‌ و خود نیز بر قرائت هر روز آن مواظبت می‌كردند . و روایتی كه مورد قبول تمامی علمای شیعه از قدیم الأیام تا كنون بوده است ، نیازی به بررسی سندی ندارد ؛ هر چند كه ثابت كردیم از نظر سندی هم مشكلی ندارد .

والسلام علی من اتبع الهدی

گروه پاسخ به شبهات



گروه پاسخ به شبهات ، مؤسسه تحقیقاتی حضرت ولی عصر (عج


نوع مطلب : محرم، امام حسین (ع)، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
پنجشنبه 19 مهر 1397 04:17 ب.ظ

Nicely put, With thanks!
levitra online levitra 20 mg levitra without a doctor prescription buy levitra generic levitra online buy levitra generic levitra 20 mg levitra 10 mg prezzo buy levitra 10mg levitra 20 mg bayer prezzo
شنبه 7 مهر 1397 03:58 ق.ظ

Excellent material. Many thanks.
cialis herbs when can i take another cialis buying brand cialis online order cialis from india tadalafilo cialis mit grapefruitsaft tadalafil generic safe site to buy cialis online cialis dosage amounts cialis 5 mg effetti collateral
شنبه 31 شهریور 1397 07:18 ب.ظ

Info nicely taken..
safe canadian online pharmacies canadian online pharmacies rated the best canadian online pharmacies canadian pharmacies that ship to us canadian medications 247 canadian mail order pharmacies trust pharmacy canada canada medication list canada vagra drugstore online shopping reviews
سه شنبه 27 شهریور 1397 05:41 ب.ظ

Terrific information, Regards!
cialis daily new zealand cialis professional from usa cialis australia org side effects of cialis cialis for sale in europa we recommend cialis info viagra vs cialis vs levitra buying cialis overnight buy cialis cheap 10 mg rezeptfrei cialis apotheke
سه شنبه 13 شهریور 1397 10:23 ب.ظ

Nicely put. Kudos!
trust pharmacy of canada cialis canadian pharmacy canada medication pharmacy rx from canada reputable canadian prescriptions online canadian pharmacy online 24 canadianpharmacyusa24h canada medications buy global pharmacy canada canadian medications 247
دوشنبه 12 شهریور 1397 09:46 ب.ظ

Truly many of good facts.
only now cialis for sale in us enter site 20 mg cialis cost we choice cialis uk cialis name brand cheap dosagem ideal cialis tadalafil 20mg tadalafil generic cialis 5 mg funziona cialis prezzo di mercato precios cialis peru
دوشنبه 12 شهریور 1397 03:43 ق.ظ

Incredible loads of fantastic data!
dose size of cialis cialis australian price generic cialis pro prezzo cialis a buon mercato tadalafil 10 mg non 5 mg cialis generici cialis cipla best buy cialis 30 day trial coupon cialis qualitat cialis side effects
یکشنبه 11 شهریور 1397 02:01 ب.ظ

You revealed that adequately.
cialis australia org cialis generic tadalafil buy buy name brand cialis on line cialis sicuro in linea cialis 50 mg soft tab we choice cialis pfizer india cialis online holland cialis preise schweiz buy cialis sample pack preis cialis 20mg schweiz
سه شنبه 23 مرداد 1397 04:04 ق.ظ

Cheers! Useful information.
where yo buy viagra online prescription for viagra buy kamagra viagra buy viagra from canada buy prescription viagra how to get viagra prescription sildenafil viagra for cheap prices where can you buy viagra online safely buy viagra tablets
دوشنبه 22 مرداد 1397 03:36 ب.ظ

Kudos. I appreciate this!
cialis generique cialis kaufen wo we use it 50 mg cialis dose cialis usa cost cialis coupons printable il cialis quanto costa order a sample of cialis generic cialis 20mg tablets dose size of cialis cialis prezzo di mercato
دوشنبه 7 خرداد 1397 04:37 ق.ظ

Whoa a good deal of very good information!
tadalafil 20mg cialis super kamagra order generic cialis online cialis rezeptfrei wow cialis tadalafil 100mg cialis kaufen bankberweisung cialis rezeptfrei sterreich how much does a cialis cost generic cialis pill online comprar cialis navarr
جمعه 7 اردیبهشت 1397 08:32 ب.ظ

This is nicely said. !
discount cialis cialis 5 mg buy tadalafil 10 mg cialis italia gratis generic cialis pro cialis without a doctor's prescription cialis para que sirve cialis et insomni il cialis quanto costa cialis daily reviews
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 08:08 ق.ظ

Fantastic data. Many thanks.
where do i buy viagra online buy original viagra viagra for cheap prices buying online viagra buy viagra pay with paypal viagra buy viagra viagra at pharmacy order viagra uk how to buy viagra without prescription how to get viagra uk
جمعه 17 فروردین 1397 11:49 ب.ظ

Thank you. I value this.
cialis without a doctor's prescription cialis prezzo di mercato buy cialis online legal buy cialis uk no prescription get cheap cialis cialis italia gratis cialis cuantos mg hay cialis 30 day sample how do cialis pills work buy online cialis 5mg
دوشنبه 28 اسفند 1396 03:28 ق.ظ

Many thanks. Valuable information.
cialis e hiv overnight cialis tadalafil cialis dose 30mg only here cialis pills precios de cialis generico estudios de cialis genricos how do cialis pills work cialis patent expiration cialis lilly tadalafi ou trouver cialis sur le net
چهارشنبه 8 شهریور 1396 10:20 ق.ظ
It's fantastic that you are getting ideas from this article as well as from our discussion made at this time.
سه شنبه 7 شهریور 1396 09:27 ب.ظ
I really love your blog.. Pleasant colors & theme.
Did you build this site yourself? Please reply back as I'm trying to create my very own website and would love to know where you got this from or just what the theme
is named. Thank you!
پنجشنبه 2 شهریور 1396 08:45 ق.ظ
Hi there exceptional website! Does running a blog such as this require a large amount
of work? I have very little expertise in programming however I had been hoping to start my own blog soon. Anyway, should you have any recommendations or techniques for new blog owners please share.
I know this is off subject however I just wanted to ask.

Cheers!
شنبه 14 مرداد 1396 11:53 ب.ظ
Greate post. Keep posting such kind of info on your site.

Im really impressed by your blog.
Hello there, You have performed an excellent job.
I will definitely digg it and in my opinion recommend
to my friends. I am sure they'll be benefited from this site.
پنجشنبه 21 اردیبهشت 1396 03:56 ق.ظ
We're a group of volunteers and opening a new scheme in our community.
Your website offered us with helpful information to work on. You've done a
formidable activity and our whole community will be grateful to you.
جمعه 25 فروردین 1396 09:03 ب.ظ
I am really pleased to glance at this weblog posts which carries lots of useful facts, thanks for providing such data.
شنبه 19 فروردین 1396 10:21 ب.ظ
Hi, Neat post. There is a problem with your web site in web explorer, might test this?
IE nonetheless is the marketplace chief and a large portion of other people will miss
your magnificent writing because of this problem.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





پیوندهای روزانه
پیوندها
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی